Patrząc na nasze życie w perspektywie długoterminowej, nie tylko na Łotwie, ale także w innych częściach świata, obserwujemy migrację ludności ze wsi do miast, z miast do większych aglomeracji oraz do innych krajów. W naturze człowieka leży nieustanne dążenie do lepszego, łatwiejszego życia. Nawet ptaki uciekają przed śnieżną zimą do miejsc, gdzie jest więcej pożywienia i słońca.

Zamykanie małych wiejskich szkół nie jest tylko powodem do wstydu dla Łotwy. Dzieje się to w wielu miejscach na świecie i świadczy o trudnej sytuacji materialnej mieszkańców wsi oraz o ich przenoszeniu się w inne miejsca. Jeśli nie ma uczniów, szkoła nie może funkcjonować.

„Rīdūži” to jedna z zamkniętych łotewskich szkół wiejskich, która rozpoczęła działalność w 1898 roku, ale została zamknięta w 1971 roku, kiedy to budynek podzielono na mieszkania, a uczniom zaproponowano alternatywę – naukę w Lizumie.

Dzisiaj jednym z właścicieli mieszkań w dawnej szkole w Rīdūži jest GarJānis – niegdyś popularny didżej i prezenter w stacjach „Radiodejas”, „Super FM” i „Eiropas Hitu Radio”, a później fotograf i instruktor supingu.

GarJānis pragnie nie tylko uratować budynek przed zniszczeniem (gdy pięć lat temu nabył pierwsze mieszkanie, dach przeciekał, a belki, ściany i podłoga były zniszczone), ale także stworzyć w nim muzeum sprzętu fotograficznego i salę wystawową zdjęć.

„Moje prace postępują bardzo powoli, ponieważ pracuję sam i jak dotąd inwestuję w nie wyłącznie z własnej pensji, jednak prace posuwają się do przodu i podczas uroczystości w gminie Lizuma po raz pierwszy otworzyłem drzwi do pierwszej sali, w której zwiedzający mogli obejrzeć część mojej kolekcji aparatów fotograficznych. W przyszłym roku planuję otworzyć również drugą salę, ale pracy jest jeszcze niewiarygodnie dużo, ponieważ w budynku nie ma ani wody, ani łazienki, ani ogrzewania” – mówi GarJānis.

Jednym z celów GarJānisa jest postawienie na końcu budynku, przy drodze, tak aby każdy pieszy lub rowerzysta mógł go dostrzec, postawić pomnik zamkniętym szkołom wiejskim i nazwać go „Zaginiona Łotwa”, informując nie tylko lokalnych mieszkańców, ale także turystów o historii tego budynku oraz zwracając uwagę rządu i społeczeństwa na problemy obszarów wiejskich – infrastrukturę, miejsca pracy, dobrobyt mieszkańców, edukację itp.

Pomnik ma przedstawiać około ośmioletnią uczennicę ze wsi, ubraną w lnianą sukienkę, z chustą na głowie i w skórzanych bucikach, podobnie jak na starych fotografiach, na których widoczni są uczniowie tej szkoły.

Miniatura pomnika została zaprezentowana odwiedzającym „Rīdūži” podczas dnia otwartych drzwi 8 sierpnia 2026 roku, kiedy to zebrano pierwsze 178 euro na jego realizację. Na wykonanie rzeźby potrzeba 10 000 euro, a na zagospodarowanie otoczenia kolejne 5 000 euro, dlatego organizowana jest ta kampania mająca na celu zebranie 15 000 euro z nadzieją, że wspomniany projekt uda się zrealizować już w przyszłym, 2027 roku.

Na stronie na Facebooku „Renesanse Rīdūžos” można znaleźć dodatkowe informacje na temat wspomnianego projektu.